Translate

Τετάρτη, 23 Αυγούστου 2017

Τελετουργικά και θεολογικά ζητήματα του εκκλησιαστικού πανηγυρισμού της Κοιμήσεως και Μεταστάσεως της Θεοτόκου! Του Επίκουρου Καθηγητού Α.Ε.Α.Α. Κωνσταντίνου Χαριλ. Καραγκούνη

Με αφορμή την Απόδοση της Θεομητορικής εορτής της Κοιμήσεως και Μεταστάσεως της Θεοτόκου, αναρτούμε ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο περί του εκκλησιαστικού πανηγυρισμού της Κοιμήσεως και Μεταστάσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου, του Επίκουρου Καθηγητού Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών, Διευθυντού του Τομέα Ψαλτικής Τέχνης και Μουσικολογίας της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου και συνεργάτου του Χορού μας κ. Κωνσταντίνου Χαριλ. Καραγκούνη, τον οποίο και ευχαριστούμε θερμά για την παραχώρηση!

Download σε μορφή pdf ΕΔΩ


«Παρέστη η Βασίλισσα εκ δεξιών Σου…»

Τελετουργικά και θεολογικά ζητήματα του εκκλησιαστικού πανηγυρισμού 
της Κοιμήσεως και Μεταστάσεως της Θεοτόκου (ιδ΄ - ιε΄ Αυγούστου)


Κωνσταντίνου Χαριλ. Καραγκούνη 
Επίκουρου Καθηγητού «Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής» 
της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών 
Διευθυντού του Τομέα Ψαλτικής Τέχνης και Μουσικολογίας 
της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου

Αύγουστος, ο μήνας της Παναγίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι ο Αύγουστος είναι ο μήνας της Υπεραγίας Θεοτόκου. Δεκαπέντε ημέρες αυστηρότατης νηστείας για Χάρη Της· δεκαπέντε ημέρες κατάνυξης και συντριβής, που εκφράζονται με τρόπο συγκλονιστικό στις υψίστου ποιητικού και θεολογικού κάλλους Παρακλήσεις προς το Πρόσωπό Της· μετά ταύτα, ο λαμπρός εορτασμός του «Πάσχα τού Καλοκαιριού». Έπονται οκτώ μεθέορτες ημέρες, μετά την κυριώνυμο ημέρα της Εορτής, κατά τις οποίες η Εκκλησία αδυνατεί να λησμονήσει το μοναδικό και συγκλονιστικό γεγονός στην ιστορία της ανθρωπότητας και παρατείνει τον εορτασμό έως την 23η Αυγούστου, οπότε «αποδίδεται» η Εορτή, κατά την εκκλησιαστική γλώσσα. Εντούτοις, σύμφωνα με αρχαιότατη εκκλησιαστική Τάξη, η Εορτή «απεδίδετο» την 31η Αυγούστου, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία έχει τοποθετήσει μία δευτερεύουσα Θεομητορική εορτή -για την ακρίβεια, εορτή τιμής Θεομητορικών Αμφίων-, την προσκύνηση τής Τιμίας Ζώνης τής Θεοτόκου. 

Εντωμεταξύ, μέσα στον μήνα Αύγουστο έχουμε ακόμη οκτώ (!) εορτές, που αφορούν την Θεομήτορα. Πρόκειται για πέντε μνήμες ιστορικών γεγονότων, δύο Συνάξεις και μία ακόμη «Απόδοση» τής Εορτής κατά την αγιορείτικη παράδοση, ως εξής:

- Τρεις μνήμες Εγκαινίων ιερών Ναών αφιερωμένων στην Παναγία [την 7η Αυγούστου, μνήμη των Εγκαινίων τού Ναού Της «εν Γοργιαναίς»· την 8η Αυγούστου, του Ναού Της «εν Ιεροσολύμοις»· την 11η Αυγούστου, του Ναού τής επωνομαζομένης Θεοτόκου Ελεούσης],
- μίας μνήμης Ανακαινίσεως Ναού, του Ναού Της «εν τω Νεωρίω» [την 31η Αυγούστου],
- μίας μνήμης Θεομητορικού «σημείου» [«τη 16η του αυτού μηνός η εν τω Ναώ τής Ζωοδόχου Πηγής εξάντλησις του αγιασμού και αύθις ανάβλησις»],
- δύο Συνάξεων [«τη 17η του αυτού μηνός Σύναξις της Υπεραγίας Θεοτόκου εν τοις Αρματίου» και «τη 22α… Σύναξις της Υπεραγίας Θεοτόκου εν τω Πυρσώ της Ευρυτανίας»], και
- τέλος, «τη 28η… Απόδοσις της Εορτής τής Κοιμήσεως τής Υπεραγίας Θεοτόκου εν Αγίω Όρει».

Στην πραγματικότητα, όλος ο Αύγουστος είναι μήνας Θεομητορικός, με εξαίρεση την Δεσποτική εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (6η Αυγούστου) και την μνήμη της Αποτομής τής τιμίας Κεφαλής του Προφήτου, Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου (29η Αυγούστου). Ακολουθεί και ένας σχετικός πίνακας των Θεομητορικών εορτών του Αυγούστου: 

Ψαλτικό Κυριακοδρόμιο! 27.08.2017 Κυριακή ΙΒ΄ Ματθαίου

Η Ακολουθία του Εσπερινού, του Όρθρου και της Θείας Λειτουργίας της Κυριακής ΙΒ΄ Ματθαίου!

Επιλογή, Επιμέλεια και Στοιχειοθεσία μελών Χρήστος Γ. Τσακίρογλου.

Download σε μορφή pdf ΕΔΩ


Τρίτη, 22 Αυγούστου 2017

Τελετουργικά θέματα (μη΄) Τα Εγκώμια και ο ‘’Επιτάφιος’’ της Θεοτόκου. Του Λειτουργιολόγου Γεωργίου Ζαραβέλα

Τα Εγκώμια και ο ‘’Επιτάφιος’’ της Θεοτόκου.

Γεωργίου Ζαραβέλα
Θεολόγου
ΜΑ Ιστορικής Θεολογίας - Λειτουργικής ΕΚΠΑ

Ο Αύγουστος είναι εορτολογικά και λειτουργικά συνυφασμένος με το πρόσωπο της Θεομήτορος, με αποκορύφωμα τον κατ’ έτος εορτασμό της Κοιμήσης της, το λεγόμενο και ως «Πάσχα του καλοκαιριού». Η τιμή προς τη Θεοτόκο γίνεται έκδηλη από το χριστεπώνυμο πλήρωμα, το οποίο προσέρχεται στις ενδιάτακτες ακολουθίες, όπως οι Παρακλητικοί Κανόνες, που τελούνται κάθε απόγευμα, εκτός Σαββάτου, τις πρώτες δεκατρείς ημέρες του μήνα. Στο πλαίσιο της ιδιαίτερης τιμής προς τη Μητέρα του Κυρίου αναπτύχθηκε, σταδιακά, το (παρα)λειτουργικό φαινόμενο της μελώδησης των Εγκωμίων της Θεοτόκου ή/και του στολισμού και περιφοράς του «Επιταφίου» της.

Εγκώμια, όπως μαρτυρά και η ετυμολογία της λέξης, είναι σύντομα τροπάρια, τα οποία εγκωμιάζουν το βίο και τα έργα σημαίνοντος προσώπου. Τα πλέον γνωστά αυτού του είδους είναι εκείνα τα οποία ψάλλονται στον όρθρο του Μεγάλου Σαββάτου (Μ. Παρασκευή εσπέρας στη σύγχρονη ενοριακή πρακτική), με τα οποία υμνείται ο θάνατος και η θεόσωμη ταφή του Χριστού. Κατά μίμηση αυτών των εγκωμίων συντέθηκαν, συν τω χρόνω, νεώτερα μελωδήματα προς τιμή της Θεοτόκου και άλλων αγίων. 

Δευτέρα, 21 Αυγούστου 2017

(Μουσικό κείμενο) "Άξιον εστίν..." Ήχος Γ΄, Μέλος Ηλία Φραγκάκη

Το Μεγαλυνάριο της Θεοτόκου "Άξιον Εστίν..." σε Ήχο Τρίτο.
Το μέλος είναι του Πρωτοψάλτου του Ιερού Ναού Αγίας Τριάδος Γλυφάδας
κ. Ηλία Φραγκάκη του Χίου.

Εκ του Μουσικού Κυριακοδρομίου Ήχος Τρίτος (Εγκόλπιο Ιεροψάλτου)
σε επιμέλεια του Πρωτοψάλτου κ. Ηλία Φραγκάκη, Αθήνα 2016.
(Θερμές ευχαριστίες στον κ. Ηλία Φραγκάκη για την άδεια δημοσίευσης 
του εν λόγω μέλους)

Download σε μορφή pdf ΕΔΩ

Κυριακή, 20 Αυγούστου 2017

Κυριακάτικοι στοχασμοί! Κυριακή ια΄ Ματθαίου!

Κυριακή ια΄ Ματθαίου
Ματθ. 18, 23-35

   Πανοσ. Ἀρχιμ. 
Νικάνωρος Καραγιάννη

Ὁ Χριστὸς γιὰ ἄλλη μιὰ φορὰ μᾶς ἀποκαλύπτει ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι πατέρας ποὺ μᾶς συγχωρεῖ, ἐπειδὴ μᾶς ἀγαπᾷ πραγματικά, γι’ αὐτὸ σὲ τελικὴ ἀνάλυση μᾶς ἀποδέχεται καὶ μᾶς κατανοεῖ. Αὐτὸν ὀφείλουν νὰ μιμοῦνται οἱ ἄνθρωποι, ποὺ λένε ὅτι ἐμπιστεύονται τὴν ἀλήθειά Του, ἂν θέλουν νὰ δείξουν πιστότητα στὴν ἀποκάλυψή Του.

Μὲ τὴν εἰκόνα τῆς σημερινῆς παραβολῆς καλούμαστε νὰ συνειδητοποιήσουμε καὶ νὰ ἀναλογισθοῦμε τὸ χρέος μας ἀπέναντι στὸν Θεό, ἀφοῦ κάθε ἄνθρωπος εἶναι ὀφειλέτης σέ Ἐκείνον. Γιατί ἡ ὕπαρξή μας δὲν εἶναι μόνο δῶρο τοῦ Θεοῦ σὲ ἐμᾶς, ἀλλά, ταυτόχρονα, εἶναι τὸ χρέος καὶ ἡ ὀφειλή μας ἀπέναντί Του. Αὐτὴ ἡ ἐξόφληση τοῦ χρέους μας ἀπέναντι στὸν Θεὸ γίνεται, ὅπως μᾶς λέει σήμερα τὸ Εὐαγγέλιο, κάθε φορὰ ποὺ μαθαίνουμε νὰ ζητοῦμε καὶ νὰ προσφέρουμε τὴν συγγνώμη μας. Ἔτσι, ἡ σκέψη μας στρέφεται αὐθόρμητα σὲ μιὰ βαθιὰ ἀνάγκη καὶ ἐπιθυμία, ὅπως αὐτὴ ἐκφράζεται μέσα ἀπὸ τὸ αἴτημα τῆς Κυριακῆς προσευχῆς: «καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν» (Ματθ. 6,12). Εἶναι ἡ φωνὴ τῆς συνείδησής μας ποὺ ξυπνᾷ καὶ ζητᾷ νὰ ἀπελευθερωθεῖ ἀπὸ τὸ δυσβάστακτο βάρος τῆς ἐνοχῆς. Εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ὕπαρξής μας νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὰ χρέη της καὶ τὶς ὀφειλές της. Ἕνας σύγχρονος Μητροπολίτης ἐπισημαίνει εὔστοχα τὴν πραγματικότητα αὐτή, ὅταν γράφει: «Διερωτηθήκαμε ποτὲ τί χρωστᾶμε στὸν Θεό; Ποιά εἶναι τὰ «ὀφειλήματά» μας ἀπέναντί Του; Τοῦ χρωστᾶμε τὸν κόσμο ποὺ μᾶς τὸν ἐμπιστεύθηκε καὶ ἐμεῖς τὸν καταστρέφουμε. Τοῦ χρωστᾶμε τὴν ὕπαρξή μας, ποὺ μᾶς τὴν χάρισε Ἐκεῖνος καὶ ἐμεῖς τὸν ξεχάσαμε καὶ τὸν περιφρονήσαμε. Καί, ἀκόμη, ἡ ἐνοχὴ μας προχωρεῖ πολὺ βαθύτερα. Γιατὶ ὁ Θεὸς δὲν μᾶς χάρισε μόνο τὸν κόσμο καὶ τὴν ὕπαρξή μας, ἀλλὰ μᾶς χάρισε τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό Του». Ἀπὸ τὴν ἐμπειρία τῆς συγκλονιστικῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἐκδηλώνεται ὡς θυσία καὶ συγχώρηση γιὰ τὸν ἁμαρτάνοντα ἄνθρωπο, πηγάζει αὐτὸ ποὺ λέμε καὶ ζοῦμε στὴν Ἐκκλησία ὡς λύτρωση. Ἡ συναίσθηση τῆς λύτρωσης ὁδηγεῖ στὴν εὐγνωμοσύνη στὸν Θεὸ καὶ στὴν συγχωρητικότητα μεταξύ μας. Ὅταν βρίσκουμε τὴν δύναμη νὰ συγχωροῦμε, ἀπελευθερωνόμαστε ἀπὸ τὰ δεσμὰ τοῦ ἑαυτοῦ μας. Ἐδῶ δὲν βρίσκουμε μόνο τὴν προϋπόθεση τῆς χριστιανικῆς ζωῆς, ἀλλὰ καὶ τὸ συστατικὸ στοιχεῖο τῆς «καινῆς διδαχῆς» καὶ τῆς «καινῆς ἐντολῆς», τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ.

Σάββατο, 19 Αυγούστου 2017

Μελίσματα Ψαλτικής (ρκζ΄) Κυριακή ΙΑ΄ Ματθαίου

Μελίσματα Ψαλτικής
Κυριακή ΙΑ΄ Ματθαίου
Ήχος Β΄, Εωθινό ΙΑ΄


Περιεχόμενα Αναρτήσεως:
α)"Κύριε εκέκραξα...", " Κατευθυνθήτω...". Μελος Ιακώβου Πρωτοψάλτου, Ήχος Β΄. Ψάλλει ο Χορός Ψαλτών "Ψαλτικής Διάκονοι"  υπό την διεύθυνση του Πρωτοψάλτου του Ιερού Ναού Εισοδίων της Θεοτόκου Φιλοθέης Ιωάννου Τσούνη
β) "Πάσα πνοή...", "Πάσα πνοή και πάσα κτίσις...", "Χαίρετε λαοί και αγαλλιάσθε...". Πασαπνοάριο και 2 Στιχηρά των Αίνων, Ήχος Β΄. Ψάλλει ο αείμνηστος Κωνσταντινουπολίτης τέως Α΄ Κανονάρχης της Μ.τ.Χ.Ε. επί Πρωτοψαλτείας Ιακώβου Ναυπλιώτου Στυλιανός Τσολακίδης.
γ) "Φανερών σεαυτόν...". Εωθινό ΙΑ΄. Μέλος Αθανασίου Καραμάνη, Ήχος Πλ. δ΄. Ψάλλει Εκκλησιαστική Βυζαντινή Χορωδία Θεσσαλονίκης "Άγιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης" υπό την διεύθυνση του Άρχοντος Υμνωδού της Μ.τ.Χ.Ε. Εμμανουήλ Δασκαλάκη.
δ) Δοξολογία Αργή. Μέλος Ιακώβου Πρωτοψάλτου, Ήχος Β΄. Ψάλλουν ο Πρωτοψάλτης του Ι.Ν. Αγίας Αναστασίας Περισσού Ιωάννης Τραΐφόρος και ο Λαμπαδάριος του Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου Αμαρουσίου Κωνσταντίνος Μπουσδέκης.
ε) "Οι τα Χερουβίμ...". Χερουβικός Ύμνος. Μέλος Θεοδώρου Φωκαέως, Ήχος Β΄. Ψάλλει ο Άρχων Πρωτοψάλτης της Αγιωτάτης Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως Χαρίλαος Ταλιαδώρος συνοδεία Αγιορειτών Πατέρων.

Πέμπτη, 17 Αυγούστου 2017

Ψαλτικό Κυριακοδρόμιο! 20.08.2017 Κυριακή ΙΑ΄ Ματθαίου

Η Ακολουθία του Εσπερινού, του Όρθρου και της Θείας Λειτουργίας της Κυριακής IA΄ Ματθαίου! 

Eπιλογή, Επιμέλεια και Στοιχειοθεσία μελών Χρήστος Γ. Τσακίρογλου.

Download σε μορφή pdf  ΕΔΩ


Τετάρτη, 16 Αυγούστου 2017

Υμνογραφικά - Ερμηνευτικά (ξβ΄) Το ΙΑ΄ Εωθινό Δοξαστικό

Το ΙΑ΄ Εωθινό Δοξαστικό


Θεοδώρου Ρόκα
Θεολόγου
Μ.Α. Ερμηνευτικής Θεολογίας

Κατά την ερχόμενη Κυριακή 20 Αυγούστου, όπου η Εκκλησία εορτάζει τη μνήμη του προφήτη Σαμουήλ, του προφήτη εκείνου ο οποίος διετέλεσε το όργανο του Θεού για να καθιερωθεί ο θεσμός της βασιλείας στο αρχαίο Ισραήλ διότι έχρισε τους 2 πρώτους βασιλείς (Σούλ και Δαυίδ) , κατόπιν υποδείξεως του Θεού συμπίπτει και η έναρξη της περιόδου του δευτέρου ήχου (β' ήχος), κατά την οποία θα ψαλλεί το ΙΑ' εωθινό δοξαστικό στην Ακολουθία του Όρθρου.

Το ΙΑ' δοξαστικό, το οποίο είναι το τελευταίο στη σειρά των εωθινών δοξαστικών, αφενός είναι μελοποιημένο σε ήχο πλάγιο του τετάρτου (πλ. δ') αφετέρου είναι το ακόλουθο:

"Φανερῶν σεαυτόν, τοῖς Μαθηταῖς σου Σωτὴρ μετὰ τὴν Ἀνάστασιν, Σίμωνι δέδωκας τὴν τῶν προβάτων νομήν, εἰς ἀγάπης ἀντέκτισιν, τὴν τοῦ ποιμένειν φροντίδα αἰτῶν. Διὸ καὶ ἔλεγε· Εἰ φιλεῖς με Πέτρε, ποίμαινε τὰ ἀρνία μου, ποίμαινε τὰ πρόβατά μου. Ὁ δὲ εὐθέως ἐνδεικνύμενος τὸ φιλόστοργον, περὶ τοῦ ἄλλου Μαθητοῦ ἐπυνθάνετο. Ὧν ταῖς πρεσβείαις Χριστέ, τὴν ποίμνην σου διαφύλαττε, ἐκ λύκων λυμαινομένων αὐτήν".

Τρίτη, 15 Αυγούστου 2017

Οδοιπορικό στη Βυζαντινή Νάξο (κβ’) «Το καθολικό της Μονής της Παναγίας Κριτόματης στις Μέλανες»

«Το καθολικό της Μονής της Παναγίας Κριτόματης στις Μέλανες»

Ειρήνης Βασιλάκη
Αρχαιολόγου

Ο Ιερός Ναός Παναγίας Κριτόματης Μελάνων
Λίγο έξω από τις Μέλανες, σε πλαγιά ανάμεσα σε ελιές και κυπαρίσσια υψώνεται το γραφικό ξωκλήσι της Παναγίας Κριτόματης. Το ταπεινό εκκλησάκι της Παναγίας που πανηγυρίζει το Δεκαπενταύγουστο αποτελούσε κάποτε καθολικό μοναστηριού και ένα από τα πλουσιότερα μετόχια της Χοζοβιώτισσας της Αμοργού.